ĐÌNH PHÚ THỨ

GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC NGHỆ THUẬT VÀ ĐIÊU KHẮC GỖ

Bảo tồn nguyên vẹn bố cục chữ Nhị truyền thống Bắc Bộ cùng nghệ thuật chạm khắc gỗ lim tinh mỹ thời Lê - Nguyễn.

Đình Phú Thứ gồm Đại đình 5 gian 2 chái và Hậu cung 5 gian chạy song song. Bộ vì kèo lim 'chồng rường giá chiêng hạ bẩy' tạo nên không gian mở rộng rãi, bề thế và thâm nghiêm.

Nghệ thuật chạm khắc nổi trên cốn mê, con rường, bẩy hiên với các đề tài rồng cuốn thủy, hổ phù ngậm chữ Thọ, phượng ngậm hoa và hoa lá cách điệu thể hiện kỹ thuật điêu khắc gỗ đỉnh cao của nghệ nhân làng Mỗ xưa.

GIÁ TRỊ KHO TÀNG DI VẬT VÀ CỔ VẬT ĐỘC BẢN

Lưu giữ bộ đòn kiệu rước thời Lê Trung Hưng hiếm có, 14 đạo sắc phong triều Nguyễn và 5 cỗ long ngai bài vị cổ thế kỷ XVIII - XIX.

Đặc biệt quý hiếm là bộ đòn kiệu rước thần có niên đại từ thế kỷ XVII - XVIII thời Lê Trung Hưng bằng gỗ sơn son thếp vàng chạm trổ rồng mây - hiện vật mỹ thuật gỗ cổ vô giá còn nguyên vẹn.

Kho tàng di vật còn gồm 14 đạo sắc phong triều Nguyễn phong tặng chư vị thần linh, 5 cỗ long ngai bài vị chạm rồng ngậm ngọc, mũ thờ Thành hoàng nạm ngọc, đại tự cổ và tấm bia đá thời Nguyễn ghi việc thờ Hậu.

GIÁ TRỊ TÂM LINH VÀ TÍN NGƯỠNG ĐA DẠNG

Sự hòa quyện độc đáo giữa tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng bảo trợ non sông và tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ hướng thiện.

Sự kết hợp giữa Đình Phú Thứ thờ Thần và Đền Sòng Sơn phụng thờ Mẫu Liễu Hạnh tạo nên một quần thể tín ngưỡng dân gian trọn vẹn, đáp ứng nhu cầu tâm linh phong phú của cư dân nông nghiệp lúa nước và thợ thủ công.

Lễ hội truyền thống tháng Hai âm lịch với nghi thức rước kiệu thánh, tế nam quan, tế nữ quan Đền Sòng Sơn là dịp gắn kết cộng đồng và phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của quê hương.

NỮ TƯỚNG Ả LÃ NÀNG ĐÊ (THƯỢNG ĐẲNG PHÚC THẦN)

Nữ tướng kiệt xuất thời Hai Bà Trưng, con gái Tể tướng Lữ Gia, có công chiêu mộ nghĩa binh đánh đuổi quân xâm lược Đông Hán.

Khi Mã Viện đem quân xâm lược, bà cùng Hai Bà Trưng kiên cường chiến đấu tại Lãng Bạc, Cấm Khê và tuẫn tiết trên sông Hát để giữ trọn khí tiết kiên trinh với non sông.

Nhân dân Phú Thứ đời đời ghi nhớ công ơn hộ quốc an dân, lập bài vị phụng thờ bà làm Thành hoàng bảo trợ cho làng, được các triều đại phong tặng mỹ tự 'Thượng đẳng phúc thần'.

THÁM HOA QUỐC LÃO THÁI TỂ NGUYỄN QUÝ ĐỨC (1648 – 1720)

Đỗ Thám hoa khoa Bính Thìn (1676), Tể tướng triều Lê, Quốc Tử Giám Tế tửu, danh nhân văn hóa lớn chủ trì khắc 20 bia Tiến sĩ Văn Miếu năm 1717.

Ông là bậc hiền thần đức độ thương dân, hết lòng chăm lo việc nước việc dân. Khi trí sĩ năm 1717, triều đình ban tặng xe Ngọc Lộ và 30 mẫu ruộng lộc, ông đã dành đất lập chợ Khánh Nguyên (chợ Mỗ ngày nay) giúp dân chúng buôn bán làm ăn. Dân gian ca tụng: 'Tể tướng Quý Đức thiên hạ hữu túc'.

Sau khi qua đời được triều đình truy tặng Thái Tể Trung Phong Đại Vương, nhân dân Phú Thứ rước bài vị vào đình phối thờ làm Phúc thần để tri ân công đức to lớn.

HOÀNG GIÁP BỒI TỤNG NGUYỄN QUÝ ÂN (1673 – 1722)

Con trưởng Thám hoa Nguyễn Quý Đức, đỗ Hoàng giáp khoa Ất Mùi (1715), Quốc sư giảng sách cho Thế tử, nổi danh thi sĩ thư pháp 'Tâm chính, bút chính'.

Là bậc danh thần thanh liêm chính trực, hết lòng giáo dưỡng Thế tử và biên soạn kinh sách, ông được vua Lê Dụ Tông kính trọng và tin cậy giao phó trọng trách triều đình.

Khi mất được truy tặng Diên Quận công, Thiếu bảo, phong tặng Trung thuần Đoan chính Đại Vương, được nhân dân tôn vinh làm Thành hoàng và Phúc thần đời đời hương khói.

THAM TỤNG KÍNH QUẬN CÔNG NGUYỄN QUÝ KÍNH (1693 – 1766)

Cháu đích tôn Thám hoa Nguyễn Quý Đức, Tể tướng đứng đầu bách quan hơn 20 năm thời Cảnh Hưng, giữ yên triều chính thái bình thịnh trị.

Ông lập đại công dẹp yên nội loạn năm Vĩnh Hựu 5 (1739), mở ra thời kỳ thái bình niên hiệu Cảnh Hưng, được ngự ban 8 chữ vàng 'Thái Sơn Bắc Đẩu - Kiều Mộc Thế Thần'.

Khi tạ thế triều đình cử 500 cơ binh giúp việc tang tế và gia phong Thượng đẳng Phúc thần, được nhân dân làng Phú Thứ tôn kính phối thờ tại đình.

THÁNH MẪU LIỄU HẠNH (MẪU NGHI THIÊN HẠ)

Đệ nhất Thánh Mẫu trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt, vị Thánh đứng đầu Tứ bất tử trong tâm thức dân gian, được phụng thờ chính tại Đền Sòng Sơn.

Mẫu Liễu Hạnh được phụng thờ tại Đền Sòng Sơn (Sòng Sơn lưỡng chỉ) nằm kề bên đình, biểu trưng cho lòng từ bi nhân hậu, chở che sinh sôi và ban phát bình an, may mắn cho bách gia trăm họ.

Hằng năm, ban tế nữ quan cùng nhân dân địa phương tổ chức đại lễ tế Mẫu trang nghiêm trong dịp lễ hội truyền thống tháng Hai âm lịch.

TÒA ĐẠI ĐÌNH BÍT ĐỐC TAY NGAI VÀ VÌ KÈO LIM BỀ THẾ

Đại đình 5 gian 2 chái xây dựng kiểu tường hồi bít đốc tay ngai, mái lợp ngói ta mũi hài và bờ nóc Lưỡng long chầu nguyệt cổ kính.

Tòa Đại đình được xây dựng theo kiểu 5 gian 2 chái, tường hồi bít đốc tay ngai, mái lợp ngói ta mũi hài rêu phong cổ kính. Bờ nóc đắp nổi Lưỡng long chầu nguyệt và hàng rồng gốm men lam uốn lượn sống động.

Bộ khung gỗ lim chịu lực gồm 4 hàng chân cột đặt trên chân tảng đá xanh cổ bồng vững chãi. Kết cấu vì nóc kiểu 'chồng rường giá chiêng', hạ bẩy hiên bào trơn đóng bén, tạo nên không gian tiền đường rộng mở và tôn nghiêm.

NGHỆ THUẬT CHẠM KHẮC GỖ VÀ TRANG TRÍ CỔ TRUYỀN

Đề tài chạm khắc tứ linh, hổ phù và hoa lá cách điệu trên các cấu kiện gỗ lim đạt đỉnh cao nghệ thuật điêu khắc dân gian.

Hệ thống điêu khắc gỗ tại Đại đình thể hiện tài hoa điêu luyện của người thợ mộc Mỗ xưa. Các mảng cốn mê gian giữa chạm nổi tinh xảo đề tài rồng cuốn thủy, hổ phù ngậm chữ Thọ, phượng ngậm hoa và mây lửa cuồn cuộn.

Gian tiền tế treo bức đại tự 'Thần Công' cùng hệ thống hoành phi, câu đối lòng máng cẩn ốc xà cừ sơn son thếp vàng lộng lẫy, ca ngợi cảnh sắc non nước thanh tú và sự hiển linh của các vị Thành hoàng.

TÒA HẬU CUNG KÍN ĐÁO VÀ THÂM NGHIÊM

Nếp nhà 5 gian song song phía sau Đại đình theo bố cục chữ Nhị, nơi tôn trí ngai vàng, bài vị và cất giữ sắc phong thần.

Nằm song song phía sau Đại đình theo bố cục chữ Nhị (二) là tòa Hậu cung gồm 5 gian gỗ lim chắc chắn, ngăn cách với Đại đình bởi một khoảng sân thông gió hẹp đón ánh sáng tự nhiên.

Vì kèo Hậu cung làm theo kiểu quá giang kẻ suốt vững chắc. Đây là chốn thâm nghiêm cấm địa, nơi tôn trí bàn thờ chính, 5 cỗ long ngai bài vị cổ chạm rồng thế kỷ XVIII - XIX, mũ thờ nạm ngọc và bảo quản 11 đạo sắc phong triều Nguyễn.

ĐỀN PHÚ THỨ (ĐỀN SÒNG SƠN - SÒNG SƠN LƯỠNG CHỈ)

Quần thể đền thờ Mẫu liền kề gồm Nghi môn, Tiền tế, Trung đường và Cung cấm với bức đại tự 'Thượng Đẳng Linh Từ'.

Đền Sòng Sơn nằm liền kề bên đình, được quy hoạch đăng đối hài hòa gồm Nghi môn, sân đền, Tiền tế, Trung đường và Cung cấm tôn nghiêm.

Tòa Tiền tế 3 gian kết cấu vì quá giang kẻ suốt thanh thoát, treo bức đại tự 'Thượng Đẳng Linh Từ'. Cung cấm là nơi thâm nghiêm tôn trí tượng tròn Thánh Mẫu Liễu Hạnh ngự trong khám thờ lộng lẫy cùng hai thị nữ Quỳnh Hoa và Quế Hoa.

Mũ thờ Thành hoàng nạm ngọc sơn son thếp vàng

Cỗ mũ thờ Thành hoàng cánh chuồn chế tác kỳ công với các chi tiết rồng chầu, hoa lá chạm lộng dát vàng nạm ngọc tinh xảo, đặt trang trọng trên ngai rồng khoác long bào thêu kim tuyến.

Hệ thống 14 đạo sắc phong triều Nguyễn

Kho tàng 14 đạo sắc phong nguyên bản (11 đạo tại đình, 3 đạo tại đền) ban cho Thủy Hải Long Vương, Ả Lã Nàng Đê, Tam vị Đại vương họ Nguyễn Quý và Thánh Mẫu Liễu Hạnh qua các triều vua Nguyễn.

Bộ 5 cỗ long ngai và bài vị cổ thế kỷ XVIII - XIX

Năm cỗ long ngai bài vị bằng gỗ sơn son thếp vàng được chạm khắc rồng ổ, hoa cúc dây và hổ phù tinh mỹ mang phong cách nghệ thuật thời Lê Trung Hưng và triều Nguyễn.

Đại tự 'Thượng Đẳng Phúc Thần' và hoành phi câu đối cổ

Bức đại tự sơn son thếp vàng nền hoa văn gấm chạm nổi 4 chữ 'Thượng Đẳng Phúc Thần' (上等福神) cùng các bức đại tự 'Thần Công', cuốn thư gỗ cổ và câu đối lòng máng cẩn xà cừ quý hiếm.

Bia đá thời Nguyễn gắn tường đình

Tấm bia đá cổ thời Nguyễn được gắn cẩn trọng trên tường Hậu cung ghi chép công đức của các bậc tiền nhân, việc cúng ruộng đất và tục thờ Hậu của làng Phú Thứ xưa.

Bộ ba pho tượng tròn Thánh Mẫu Liễu Hạnh và Nhị vị Tiên nữ

Ba pho tượng tròn nghệ thuật thời Nguyễn chạm khắc Thánh Mẫu Liễu Hạnh cùng Quỳnh Hoa và Quế Hoa tọa thiền trong khám thờ sơn son thếp vàng tại Đền Sòng Sơn.